Toprak Örtülü Yeşil Çatı Nasıl Yapılır (Katmanlar ve Drenaj)
Toprak örtülü yeşil çatı (living/green roof), çatının üzerine toprak ve bitki serilerek oluşturulan yaşayan bir yüzeydir. Hem toprağa gömülü evlerin doğal devamıdır hem de sıradan bir yapının çatısına uygulanabilir. Yeşil çatı, yapıyı yalıtır (yazın serin, kışın sıcak tutar), yağmur suyunu tutup yavaşlatır, çatı membranını güneş ve sıcaklık değişiminden koruyarak ömrünü uzatır ve doğaya yeşil alan kazandırır. Bu yazıda toprak örtülü bir yeşil çatının katmanlarını ve doğru yapımını anlatıyoruz.
Yeşil çatı nasıl çalışır ve dikkat edilecek ilk şey
Yeşil çatının başarısı, doğru katmanların doğru sırayla serilmesine bağlıdır. En alttaki yapı, üzerine binen ıslak toprak ve bitki yükünü taşımalıdır; bu, en kritik konudur. Kuru toprak hafif görünse de, suya doyduğunda ağırlığı katlanır. Bu yüzden mevcut bir çatıya yeşil çatı eklemeden önce çatının bu ek yükü taşıyıp taşımadığını mutlaka kontrol ettirin; taşıyamayacak bir çatı, yük altında çöker. Yeni yapılarda çatı en baştan bu yüke göre tasarlanır.
Katmanlar ve görevleri
Yeşil çatı, alttan üste doğru şu katmanlardan oluşur. En altta yükü taşıyan çatı döşemesi bulunur. Onun üzerine kesintisiz bir su yalıtım membranı serilir; bu membranın üstüne, bitki köklerinin membranı delmesini önleyen bir kök bariyeri konur (bazı membranlar kök dayanımlıdır). Sonra fazla suyun akmasını sağlayan bir drenaj tabakası (drenaj levhası ya da çakıl) gelir. Onun üzerine, toprağın drenaja karışıp tıkamasını önleyen bir filtre keçesi (jeotekstil) serilir. En üste ekim toprağı (hafif, iyi drene olan yetişme ortamı) serilip bitkiler dikilir. Bu sıra bozulursa çatı ya su sızdırır ya da drenaj tıkanır.
Drenaj, eğim ve kenar tutma
Yeşil çatıda su yönetimi çok önemlidir. Çatı, suyun toprakta durmayıp drenaja ve oradan çatı süzgecine akması için hafif eğimli olmalıdır (genellikle en az yüzde 2). Çok dik çatıda ise toprak kayar; bu durumda toprağı yerinde tutmak için ızgara/kafes ya da kademeli tutucular gerekir. Çatının kenarlarına, toprağın ve suyun kenardan dökülmesini önleyen ama fazla suyun çıkmasına izin veren bir bordür (kenar profili) yapılır. Drenaj tabakasında toplanan su, çatı süzgecine yönlendirilip normal yağmur iniş sistemine bağlanır.
Toprak ve bitki seçimi
Yeşil çatıda kullanılan toprak, normal bahçe toprağından farklıdır: hafif, iyi drene olan ve besinli özel bir yetişme ortamı kullanılır; ağır bahçe toprağı hem çatıya fazla yük bindirir hem de suya doyup sıkışır. Toprak kalınlığı, yetiştireceğiniz bitkiye göre belirlenir: ince katman (5-10 cm) sedum ve dam koruğu gibi kurakçıl, bakımı az bitkiler için; kalın katman (15 cm ve üstü) çim, çiçek ve küçük bitkiler için. Az bakım isteyen, kurağa dayanıklı, sığ köklü bitkiler yeşil çatı için idealdir; derin köklü ve çok su isteyen bitkiler hem çatıyı zorlar hem de kök bariyerini tehdit eder.
Bakım, güvenlik ve önemli uyarı
Yeşil çatı ilk kurulduğunda bitkiler tutana kadar düzenli sulanır; sonrasında (özellikle sedum çatılarda) çok az bakım ister. Yılda birkaç kez süzgeçleri ve kenarları kontrol edip yaprak/tıkanıklığı temizleyin. En önemli uyarı yük konusudur: ıslak yeşil çatı ağırdır ve bu yükü yanlış hesaplamak çatının çökmesine yol açabilir; bu hayati bir risktir. Mevcut bir yapıya yeşil çatı eklemeden önce mutlaka bir inşaat mühendisine yapının taşıma kapasitesini kontrol ettirin. Su yalıtımını kusursuz yapın; çatıda sonradan yalıtım onarımı, üzerindeki toprak nedeniyle çok zordur.
Uygulamalı videolar
Bu seride son olarak, evin yanında ya da bahçede yapılabilecek yer altı kök/kiler deposunu (root cellar) ele alacağız.
Benzer Çalışmalar
Aşağıdaki başlıklarda benzer projeleri bulabilirsiniz:
