Araba Gölgeliği (Carport) Nasıl Yapılır: Kaynaksız Metal İskelet

Arabayı güneşten, doludan ve kuş pisliğinden korumak için bir garaj inşa etmeye gerek yok; dört köşesi zemine oturan, üstü sac ya da polikarbonla kaplı bir araba gölgeliği (carport) çoğu ihtiyacı karşılar. Bu projede, serbest duran (duvara ihtiyaç duymayan) bir carport’u hiç kaynak kullanmadan; metal kutu profilleri kesip köşebent ve cıvatalarla birleştirerek nasıl yapacağımızı adım adım anlatıyoruz. Çatı, suyun tek tarafa akması için enine hafif eğimli yapılır.

Aşağıdaki ölçüler tek bir binek araç içindir. Aracının ve alanının ölçüsüne göre genişlik, uzunluk ve yüksekliği değiştirebilirsin; eğim ve bağlantı mantığı aynı kalır.

Nasıl çalışır: enine eğimli düz çatı

Carport, dört köşede (ve uzun kenarda arada) zemine dübellenen direklerden oluşur. Direklerin bir sırası diğerinden biraz yüksek yapılır; böylece direklerin üstünü bağlayan kirişlere oturan çatı, enine (genişlik boyunca) hafif eğim kazanır ve yağmur suyu alçak tarafa akar. Direkler arası uzun kenarda yan kirişler, iki yan arasında ise enine merteklerle bağlanır; merteklerin üzerine aşıklar ve çatı levhası döşenir. Tüm birleşimler kaynak yerine köşebent + cıvata ile yapılır; direk altları taban flanşıyla betona sabitlenir.

Malzeme ve alet listesi

Malzemeler: direk ve kirişler için 60×60 mm ya da 80×40 mm galvaniz kutu profil (carport aracın üstünü örttüğü için raftan daha kalın profil gerekir); mertek ve aşıklar için 40×40 mm profil; köşe birleşimleri için galvaniz köşebent ve plaka; direk altları için taban flanşı; betona sabitlemek için 12 mm ağır dübel-cıvata; profil birleşimleri için 8-10 mm cıvata-somun; çatı için trapez sac ya da oluklu polikarbon; contalı (EPDM pullu) akıllı uçlu çatı vidası.

Aletler: profil kesme ya da avuç taşlama (metal disk), matkap ve metal uçları, çatı vidası lokması, şerit metre, uzun su terazisi, gönye, ip (hizalama için), kürek/beton (flanş yerine ankraj betonu dökeceksen), koruyucu gözlük-eldiven. Kaynak makinesi gerekmez.

Ölçüler ve kesim listesi

Örnek carport ölçüleri: genişlik 300 cm, uzunluk 500 cm; yüksek yan yükseklik 240 cm, alçak yan 210 cm. Bu 30 cm’lik fark, 300 cm genişlikte yaklaşık 6 derecelik enine eğim verir; su tek tarafa akar. 5 metrelik uzunluk için her yanda 3’er direk (uçlarda ve ortada, ~250 cm arayla) kullanılır; toplam 6 direk. Kesim listesi: yüksek direkler 3 × 240 cm; alçak direkler 3 × 210 cm; yan kirişler 2 × 500 cm (ya da 4 × 250 cm eklemeli); mertekler (enine, genişlik boyunca) 3 × ~305 cm; aşıklar (boyuna) 4 × 500 cm; çatı sacı 300 × 520 cm alanı kaplayacak sayıda levha.

Ölçü mantığı: genişliği aracın kapıları rahat açılacak biçimde en az 280-300 cm tut. Yüksekliği, aracın (ve varsa tavan bagajının) üstünden bolca fazla, en az 210-220 cm bırak. 5 metrelik uzunlukta ortada direk olmadan geçersen yan kirişler ağır kar/rüzgar yükünde sarkabilir; bu yüzden her yanda ortaya bir direk daha ekleyip açıklığı 250 cm’de tutmak güvenlidir.

Ön kesit: genişlik ve eğim

Aşağıdaki ön kesit, iki yan yükseklik farkını, genişliği ve suyun akış yönünü gösterir (ölçüler santimetredir).

Ön kesit: bir yan yüksek (240), diğer yan alçak (210); çatı enine eğimli, su alçak yana akar (kendi çizimimiz).

Üstten plan: direk düzeni

Aşağıdaki üstten plan, altı direğin yerleşimini ve enine merteklerin yönünü gösterir (ölçüler santimetredir).

Üstten plan: her uzun kenarda 3 direk, aralarında yan kiriş; enine mertekler iki yanı bağlar (kendi çizimimiz).

Detay: taban ve köşe bağlantıları

Direğin zemine ve kirişe kaynaksız bağlanışı, carport’un en önemli iki birleşimidir. Aşağıdaki detay, direk tabanının flanşla betona dübellenişini ve direk–kiriş köşesinin köşebentle bağlanışını gösterir.

Direk, taban flanşıyla betona 4 noktadan ağır dübelle; direk–kiriş köşesi köşebentle bağlanır (kendi çizimimiz).

Adım adım yapım (kaynaksız)

1. Zemini ve yerleşimi hazırla: carport alanının dört köşesini ip ve gönyeyle dik bir dikdörtgen (300×500 cm) olacak şekilde işaretle. Zemin beton değilse, direk yerlerine ankraj betonu dökmen (ya da hazır beton zemine flanş dübellemen) gerekir.

2. Direkleri kes ve dik: yüksek yan için 3 × 240 cm, alçak yan için 3 × 210 cm direk. Her direğin altına taban flanşını cıvatayla bağla. Direkleri işaretli noktalara koy, su terazisiyle tam dik tut ve flanşları betona 12 mm dübelle 4’er noktadan sabitle. Bir yandaki üç direk 240, diğer yandaki üç direk 210 cm olacak.

3. Yan kirişleri bağla: her uzun kenarda, üç direğin tepesini birbirine bağlayan yan kirişi köşebent + cıvatayla sabitle. Bu kirişler direkleri tek bir çerçeveye dönüştürür ve çatı yükünü uzun kenar boyunca dağıtır.

4. Enine mertekleri koy: yüksek yan kiriş ile alçak yan kiriş arasına, her direk çiftinin hizasına gelecek şekilde 3 enine mertek yerleştir ve iki uçtan köşebentle bağla. Mertekler eğimli oturur (bir uç 240, diğer uç 210 tarafında), böylece çatının enine eğimi oluşur.

5. Aşıkları ve çatıyı döşe: merteklerin üzerine, boyuna yönde aşıkları (4 adet, ~çatı levhasını taşıyacak sıklıkta) vidala. En üste trapez sac ya da polikarbon levhaları ser; contalı akıllı uçlu çatı vidalarıyla, sacın tepesinden (oluğun üstünden) aşıklara sabitle. Levhaları alçak yana doğru 5-10 cm taşır bırak ki su öne değil, tam alçak kenardan aksın.

6. Bütün cıvataları ve köşebentleri son kez sık; yapının köşegenlerini ölçüp kare olduğunu doğrula. İstersen alçak kenara bir yağmur oluğu ekleyerek suyu tek noktadan yönlendir.

Uygulamadan görüntüler

Aşağıdaki iki video, cıvatayla (kaynaksız) birleştirilen metal carport montajını gösteriyor. Anlatım İngilizce ama direk-kiriş-çatı montajı ve cıvatalı birleşimler görüntüden net anlaşılıyor.

Cıvatayla birleştirilen (kaynaksız) carport montajı

Çelik carport yapımı

Güvenlik ve ipuçları

Carport’un en büyük yükü rüzgar ve kardır. Direk altlarını mutlaka betona ağır dübelle sabitle; hafif zemine oturan bir carport rüzgarda uçabilir. Kar yükü olan bölgelerde eğimi biraz artır ve mertek/aşık sayısını çoğalt. Uzun açıklıkta (5 m) ortadaki direkleri atlama; sarkma ve devrilme riskini bunlar önler. Aracın egzoz/motor ısısı için çatı yüksekliğini yeterli bırak.

Diğer ipuçları: galvaniz profil ve galvaniz köşebent paslanmayı geciktirir; kesim yerlerini çinko rötuş boyayla kapat. Çatı vidalarını mutlaka contalı seç; contasız vida zamanla su sızdırır. Levhaları alçak yana taşırıp altına oluk koymak, su akışını düzenler. Bu yazıdaki ölçüler ve yöntem yaygın uygulamalardan yola çıkılarak kendi anlatımımızla hazırlanmıştır; teknik çizimler tümüyle bize aittir.