Varilden Döner Kompost Yapımı Nasıl Yapılır
Mutfak ve bahçe atıkları çöpe gitmek yerine, birkaç haftada bitkileriniz için bedava, besleyici bir gübreye (komposta) dönüşebilir. Döner (tumbler) tipi bir kompost varili, karıştırmayı kolaylaştırıp kompostlaşmayı hızlandırır ve kokuyu-haşereyi azaltır. Bir varili bir eksen üzerinde döndürülecek biçimde bir çerçeveye oturtarak evde yapabilirsiniz. Bu yazıda 200 litrelik bir varilden döner kompost varili yapımını ve kompost yapmanın temel kurallarını anlatıyoruz.
Sistemin yapısı
Döner kompost varili; içine atıkların konduğu bir varil, varilin ortasından geçen bir dönme ekseni (mil) ve bu eksenin oturduğu bir destek çerçevesinden oluşur. Varili elle çevirdiğinizde içerik alt-üst olur, havalanır ve düzenli karışır; bu, kompostlaşmayı belirgin biçimde hızlandırır. Varilde bir kapak (dolum/boşaltma için) ve hava alması için delikler bulunur. Varil yerden yüksekte döndüğü için altına bir kova koyup sızan sıvı gübreyi (kompost çayı) da toplayabilirsiniz.
Malzeme ve alet listesi
Gerekenler: temiz 200 litrelik plastik ya da metal varil (kimyasal taşımamış, gıda sınıfı tercih edilir), dönme ekseni için sağlam bir metal boru/mil (varil boyundan uzun), mili taşıyan çerçeve için 30×30 profil ya da kalın ahşap, mil ile çerçeve arasına yatak/burç ya da geniş pul, kapak için menteşe ve kilit/mandal, varile hava delikleri açmak için matkap, çerçeve birleşimleri için cıvata/vida. Aletler: matkap, delik testeresi (kapak için), açılı taşlama ya da testere, anahtar.
Varilin hazırlanması
Varile önce bir kapak açın: dolum ve boşaltmaya yetecek büyüklükte (yaklaşık 25×35 cm) bir bölümü kesip menteşeyle geri takın ve bir mandalla kapanır hale getirin; kapak, çevirirken içeriğin dökülmemesi için sağlam kapanmalı. Ardından varilin her yüzüne bolca küçük hava deliği açın (yaklaşık 8-10 mm); kompost oksijen ister, delikler havalanmayı sağlar ve fazla nemin çıkmasına yardım eder. Delikler çok büyük olursa içerik dökülür, çok küçük/az olursa koku yapar; orta ölçü ve sık dağılım idealdir.
Eksen ve çerçevenin montajı
Dönme milini varilin tam ortasından, iki uçtan geçecek biçimde takın; milin varil içinde eğilmemesi için içeriden bir-iki destek eklenebilir. Çerçeveyi, mili iki uçtan taşıyacak iki A ayak (ya da dikdörtgen destek) olarak kurun ve milin döneceği noktalara yatak/burç ya da geniş pul koyun; bu, sürtünmeyi azaltıp dönmeyi kolaylaştırır. Varili mil üzerinde çevirdiğinizde serbestçe dönmeli ama çerçeveden çıkmamalı. Çerçevenin varil dolu ağırlığını (dolu varil oldukça ağırdır) taşıyacak kadar sağlam olduğundan emin olun.
Kompost yapmanın temel kuralı: yeşil + kahverengi denge
İyi kompostun sırrı, azotlu “yeşil” malzemelerle karbonlu “kahverengi” malzemelerin dengesidir. Yeşiller: mutfak sebze-meyve artıkları, çay-kahve telvesi, taze çim/yaprak. Kahverengiler: kuru yaprak, karton, saman, talaş, gazete. Kabaca iki-üç ölçü kahverengiye bir ölçü yeşil iyi bir orandır. Et, süt ürünü, yağlı yiyecek ve pişmiş yemek koymayın; bunlar koku ve haşere çeker. Karışım nemli ama sırılsıklam olmamalı (sıkılmış sünger kıvamı). Varili haftada birkaç kez çevirerek havalandırın; koşullar iyiyse birkaç hafta-ay içinde koyu, topraksı kokan kompost elde edersiniz.
Kullanım ve koruma
Metal çerçeveyi astarlayıp boyayın; kompost nemli olduğundan bağlantıları paslanmaya karşı koruyun. Varili güneş alan bir yere koymak, içerideki ısıyı artırıp kompostlaşmayı hızlandırır. Sızan kompost çayını bir kovada toplayıp suyla seyrelterek sıvı gübre olarak kullanabilirsiniz. Kış aylarında kompostlaşma yavaşlar; bu normaldir, havalar ısınınca yeniden hızlanır. Hazır kompostu bahçe toprağına, yükseltilmiş yatağa ve saksılara karıştırarak bitkilerinizi besleyin.
Uygulamalı videolar
Bu varili çift bölmeli (biri olgunlaşırken diğerini doldurduğunuz) bir sisteme ya da daha büyük bir bahçe kompostuna uyarlayabilirsiniz. Böylece bahçe ve üretim serisini tamamlamış olduk; sera, dikey bahçe, yükseltilmiş yatak, damla sulama ve kompostla kendi üretiminizi baştan sona kurabilirsiniz.
Benzer Çalışmalar
Aşağıdaki başlıklarda benzer projeleri bulabilirsiniz:
