Güneş Fırını (Kutu Tipi) Nasıl Yapılır
Güneş fırını (solar cooker), hiç yakıt ya da elektrik kullanmadan, yalnızca güneş ışığıyla yemek pişiren basit bir kutudur. Güneşli bir günde 120-150 dereceye kadar ısınabilir; bu, pilav, kuru baklagil, sebze, tavuk gibi yemekleri yavaş yavaş pişirmeye yeter. Kamp, bahçe, acil durum ya da sadece bedava enerjiyle pişirme keyfi için harika bir projedir. Bu yazıda kutu tipi bir güneş fırınının yapımını ve kullanımını anlatıyoruz.
Güneş fırını nasıl çalışır
Güneş fırını üç ilkeye dayanır. Birincisi emme: içi ve tencere siyah (koyu) renklidir, çünkü siyah yüzey güneş ışığını en iyi emip ısıya çevirir. İkincisi sera etkisi: kutunun üstü camla (ya da şeffaf kapakla) kapatılır; ışık camdan içeri girer, ısıya döner ama geri çıkamaz, böylece iç sıcaklık yükselir. Üçüncüsü yansıtma: kutunun kenarlarına takılan parlak (aynalı/folyolu) kanatlar, daha fazla güneş ışığını kutunun içine yönlendirerek sıcaklığı artırır. Bu üçü birleşince kutu içi pişirmeye yetecek sıcaklığa ulaşır.
Malzeme ve alet listesi
Gerekenler: iç içe geçen iki kutu (biri büyük, biri küçük — arası yalıtım için) ya da tek bir sağlam kutu; kutular karton, sunta ya da ahşap olabilir, iki kutu arasına ısı yalıtımı (gazete, yün, strafor); iç yüzeyi ve tencereyi kaplamak için mat siyah (ısıya dayanıklı) boya ya da siyah malzeme; üstü kapatmak için cam ya da şeffaf ısıya dayanıklı levha (tek ya da çift kat); yansıtıcı kanatlar için ayna, parlak alüminyum ya da folyo kaplı karton; koyu renkli, kapaklı bir pişirme tenceresi. Aletler: maket bıçağı/testere, yapıştırıcı, cetvel. Karton versiyon en ucuzu, ahşap versiyon en dayanıklısıdır.
Kutunun yapımı ve yalıtım
Isıyı içeride tutmak yalıtımla olur. İç kutuyu, dış kutunun içine, aralarında yalıtım boşluğu (gazete, yün, strafor) kalacak biçimde yerleştirin; bu boşluk, ısının kutu duvarlarından kaçmasını engeller. İç kutunun taban ve yan yüzeylerini mat siyaha boyayın ya da siyah malzeme kaplayın. Tencerenin oturacağı tabana, ısıyı biriktiren koyu bir taban (siyah metal tepsi) koymak sıcaklığı artırır. Kutunun üst ölçüsünü, cam kapak tam oturacak biçimde ayarlayın; kaçak olan sıcak hava fırının gücünü düşürür.
Cam kapak ve yansıtıcılar
Kutunun üstünü camla (ya da şeffaf ısıya dayanıklı levhayla) kapatın; iki kat cam, tek kata göre daha iyi yalıtır ve daha yüksek sıcaklık verir. Cam, hem ışığı içeri alır hem de sera etkisiyle ısıyı hapseder. Kutunun bir ya da dört kenarına, açı verilebilen parlak yansıtıcı kanatlar takın; bu kanatları güneşe doğru ayarlayarak daha çok ışığı kutunun içine yönlendirirsiniz. Yansıtıcı ne kadar parlak ve doğru açılıysa, kutu o kadar ısınır. Kanatları menteşeyle ya da destekle sabitleyin ki rüzgarda hareket etmesin.
Kullanım
Yemeği koyu renkli, kapaklı bir tencereye koyup fırının içine yerleştirin ve cam kapağı kapatın. Fırını güneşe dik bakacak biçimde çevirin ve yansıtıcı kanatları ışığı içeri yönlendirecek açıya getirin. Güneş gökyüzünde ilerledikçe fırını her yarım-bir saatte bir yeniden güneşe doğrultun. Güneş fırını yavaş pişirir (birkaç saat); bu yüzden sabah erken başlayın. Az su, iyi kapaklı tencere ve koyu renk, pişirmeyi hızlandırır. Bulut geçişlerinde sıcaklık düşeceğinden pişme uzayabilir.
Güvenlik
Güneş fırını sıcak yüzeyler üretir: cam kapak, tencere ve iç yüzeyler yakıcı sıcaklıkta olabilir; tencereyi eldivenle tutun ve çocukları uzak tutun. Yansıtıcı kanatların yansıttığı parlak ışığa doğrudan bakmayın; gözü rahatsız eder. Gıda güvenliği açısından, et ve tavuk gibi yiyeceklerin iç sıcaklığının güvenli pişme derecesine ulaştığından emin olun; güneş fırını yavaş ısıttığı için bir gıda termometresiyle kontrol etmek en doğrusudur, yetersiz pişmiş et sağlık riskidir. Fırını sağlam, devrilmeyecek bir zemine koyun; rüzgarda kanatları ve fırını sabitleyin.
Uygulamalı videolar
Bu fırını karton bir başlangıç modelinden, ahşap ve camlı kalıcı bir pişiriciye ya da parabolik (çanak) tipte daha yüksek sıcaklıklı bir güneş ocağına dönüştürebilirsiniz. Bu seride son olarak, güneşle meyve-sebze kurutan bir güneş kurutucusu yapımını ele alacağız.
Benzer Çalışmalar
Aşağıdaki başlıklarda benzer projeleri bulabilirsiniz:
