Besin Zinciri Maketi Nasıl Yapılır? Oklu Pano Modeli

Besin zinciri maketi, doğadaki canlıların birbirini yiyerek enerjiyi nasıl aktardığını — güneşten bitkiye, bitkiden otçula, oradan etçile — oklarla gösteren, fen derslerinin öğretici projesidir. Resimler/kartlar ve bir panoyla kolayca yapılır. Aşağıda örnek zincir, besin ağı, enerji piramidi ve adım adım yapılışı var. Zorluk başlangıç; süre 1,5-2 saat.

Besin Zinciri Maketi İçin Gerekli Malzemeler

Şunları hazırlayın: bir pano ya da kalın karton taban; canlıların resimleri (çizilmiş, basılmış ya da dergiden kesilmiş); renkli karton kartlar; ok çizmek için kalın keçeli kalem ya da ok şeklinde kesilmiş kağıtlar; yapıştırıcı, makas ve etiketler. İsterseniz canlıları oyun hamurundan küçük figürler olarak da yapabilirsiniz.

Besin Zinciri Nasıl İşler?

Besin zinciri, enerjinin canlıdan canlıya aktarılma sırasıdır. Her şey Güneş’le başlar: bitkiler Güneş enerjisiyle besin üretir (üretici); otçul hayvanlar bitkileri yer (birincil tüketici); etçiller otçulları yer (ikincil tüketici) ve en tepede büyük avcılar bulunur. Önemli kural: zincirdeki ok, yenen canlıdan onu yiyene doğru, yani enerjinin aktığı yöne çizilir. Aşağıdaki çizim örnek bir zinciri gösteriyor.

Besin Zincirinden Besin Ağına

Doğada canlılar tek bir zincire bağlı değildir; bir otçul birçok bitkiyi, bir etçil birçok avı yiyebilir. Bu iç içe geçmiş zincirlerin tümüne besin ağı denir. Maketinizde iki-üç zinciri kesişen oklarla birleştirirseniz, gerçek doğayı daha doğru yansıtan bir besin ağı elde edersiniz. Aşağıdaki çizim bir besin ağını gösteriyor.

Enerji Piramidi

Enerji her basamakta azalır: bitkilerdeki enerjinin yalnızca küçük bir kısmı otçula, onun da küçük bir kısmı etçile geçer. Bu yüzden canlı sayısı aşağıdan yukarıya azalır ve bir piramit oluşur: en altta bol sayıda üretici, en tepede az sayıda avcı. Maketе bir enerji piramidi eklemek konuyu pekiştirir. Aşağıdaki çizim piramidi gösteriyor.

Adım Adım Besin Zinciri Maketi Yapımı

Adım adım: (1) Zincirinizi seçin: örneğin ot → çekirge → kurbağa → yılan → kartal; gerçek bir ekosistemden canlılar seçin. (2) Her canlının resmini bir karta yapıştırın ya da çizin; altına adını ve rolünü (üretici/tüketici) yazın. (3) Kartları panoya soldan sağa, zincir sırasına göre dizin; en başa Güneş’i koyun. (4) Kartların arasına okları çizin — ok daima yenenden yiyene baksın. (5) İsterseniz ikinci bir zincir ekleyip ortak canlılarda okları birleştirerek besin ağına çevirin. Aşağıdaki çizim akışı gösteriyor.

Doğru Bir Besin Zinciri Maketi İçin Püf Noktaları

En sık hata okları ters çizmektir; ok her zaman enerjinin aktığı yöne, yani yenenden yiyene bakar. Gerçekte var olan beslenme ilişkilerini seçin (kartal çekirge yemez gibi hataya düşmeyin). Üretici-tüketici rollerini etiketlemek öğreticidir. Resimleri benzer boyutta tutun, pano düzenli görünsün. İsterseniz en sona ayrıştırıcıları (mantar/bakteri) ekleyerek döngüyü tamamlayın.

Adım Adım İzlemek İçin Video

Aşağıdaki videoda benzer bir maketin yapımını izleyebilirsiniz.

Okların yönüne dikkat etmek en önemli nokta; ok her zaman yenenden yiyene, yani enerjinin aktığı yöne bakar. Birden çok zinciri birleştirip besin ağı göstermek maketi ileri seviyeye taşır.