LED Spot ve Downlight Değişimi
Sönen ya da titreyen tavan spotlarını sökmekten doğru yuva ölçüsüne, trafo kontrolünden LED uyumuna kadar downlight değişimini kendiniz sorunsuz yapmak için her adımı anlattık.
Spot ve downlight çeşitleri
Tavan spotları ilk bakışta hepsi aynı görünse de aralarında önemli farklar vardır. En yaygın ikisi GU10 ve MR16 duylu spotlardır. GU10 doğrudan 220 voltla çalışır ve iki tırnaklı döner bir duyu vardır. MR16 ise genelde 12 volt ile çalışır ve iki iğne uçludur, bu yüzden bir trafoya ihtiyaç duyar. Bu fark, yedek alırken en çok karıştırılan konudur.
Bir de komple downlight armatürler var ki bunların LED’i gövdeye sabittir, ampul değiştirilmez, armatürün tamamı değişir. Spotların ışık rengi de önemlidir: 3000K sıcak sarı, 4000K doğal beyaz, 6500K soğuk beyaz ışık verir. Aynı odada farklı renklerde spot kullanmak göze kötü görünür, bu yüzden değiştirirken mevcut spotların Kelvin değerine dikkat edin. Yuva çapı da (genelde 6-8 cm) tavandaki deliğe uymalıdır.
LED spot ampul”/>Spot neden söner veya titrer
Bir spot tamamen sönmüşse ilk şüphelenilecek şey ampulün ömrünü tamamlamasıdır, LED’ler de sonsuza kadar yanmaz. Ancak tek bir spot değil birkaçı birden sönmüşse sorun ampulde değil besleme ya da trafoda olabilir. MR16 sistemlerde trafo arızalanınca ona bağlı tüm spotlar söner.
Titreme ise farklı bir hikaye. Çoğu zaman LED spot ile trafonun uyumsuzluğundan kaynaklanır. Eski elektronik trafolar belli bir minimum yük ister, düşük watt’lı LED spotlar bu yükü karşılamayınca trafo düzgün çalışmaz ve ışık titrer. Benzer şekilde bir dimmere bağlı spotlar, dimmer LED uyumlu değilse titrer. Spot yuvasında gevşek bir temas da titremeye yol açabilir. Bu yüzden titreme sorununda önce ampulü, sonra duyu ve bağlantıyı, en son trafoyu kontrol etmek mantıklı bir sıralamadır.
Eski spotu sökme
Önce aydınlatma hattının sigortasını kapatın ve ışığın söndüğünü görün. GU10 ampulü değiştirmek çok basittir: ampulü hafifçe bastırıp saat yönünün tersine çevirince duydan çıkar. MR16 ampul ise iğne uçludur, düz bir şekilde çekilerek çıkarılır, bazen küçük bir yay tırnağını geri itmek gerekir.
Komple armatürü değiştirecekseniz spotun tavandaki yuvasına tutunmasını sağlayan yaylı tırnakları iki yandan sıkıştırarak armatürü aşağı indirin. Armatür bir miktar indiğinde arkasındaki duyu ve kabloyu göreceksiniz. GU10 modellerde duy, kabloya bir fiş gibi geçmiş olabilir ya da klemensle bağlıdır. Kabloyu sökmeden önce faz ve nötrün hangi uca geldiğini not alın. Spotu indirirken kablonun tavan boşluğuna kaçmamasına dikkat edin, gerekirse ucuna bir ip bağlayın.
Yeni spotu takma
Yeni ampul takacaksanız eski duya aynı tipte ampulü yerleştirip ters yönde çevirerek ya da iterek sabitleyin. Komple armatür değiştiriyorsanız yeni armatürün kablosunu klemens ya da konnektörle faz ve nötre bağlayın, varsa topraklamayı unutmayın. Ardından yaylı tırnakları yukarı katlayıp armatürü tavan deliğine itin, tırnaklar açılıp armatürü yerinde tutar.
Yeni armatürün yuva çapının tavandaki deliğe uyması önemlidir. Delik büyükse armatür boşlukta kalır, küçükse hiç girmez. Alırken eski armatürün gövde çapını ölçerek alın. MR16’dan GU10’a geçmek isterseniz trafoyu devreden çıkarıp 220 volt doğrudan GU10 duya bağlanmalıdır, bu işi doğru yapamayacaksanız komple GU10 armatür almak daha pratiktir. Tüm spotların aynı ışık renginde olmasına dikkat ederek montajı tamamlayın.
Sık yapılan hatalar
En sık hata yanlış duylu ampul almaktır. GU10 yerine MR16 almak ya da tersi, ampulün hiç takılamaması demektir. Alırken eskisini yanınızda götürün ya da fotoğrafını çekin.
İkinci hata ışık rengini karıştırmaktır. Sıcak sarı bir salonda tek bir soğuk beyaz spot göze batar. Üçüncü hata, MR16 sistemlerde LED’e uygun olmayan eski trafoyu değiştirmeden düşük watt’lı LED takmaktır; bu titremeye yol açar. LED spotlar için LED sürücü (driver) kullanmak gerekir. Bir diğer hata, armatürü tavana iterken kabloyu sıkıştırmak ya da ezmek; kabloyu düzgün yerleştirin. Son olarak çıplak elle sıcak spotu tutmayın, LED’ler akkor kadar olmasa da ısınır, söndükten birkaç dakika sonra dokunun.
Test ve son kontrol
Montajı bitirince sigortayı açıp spotları yakın. Tüm spotların aynı anda ve aynı renkte yandığını kontrol edin. Titreme varsa önce ampulün dimmable ve trafonun LED uyumlu olup olmadığına bakın. Yanmayan spot varsa enerjiyi kesip duy bağlantısını gözden geçirin.
Spotları birkaç gün gözlemleyin, ara sıra sönüp yanan bir spot gevşek temasa işaret eder. MR16 sistemde sürekli titreme devam ediyorsa trafoyu LED uyumlu bir sürücüyle değiştirmek gerekebilir. Asma tavan arkasına ulaşmak zorsa ya da çok sayıda spotu besleyen karmaşık bir trafo sistemi varsa işi elektrikçiye bırakmak zaman kazandırır. Doğru ampul ve doğru trafoyla, tavan aydınlatmanız yıllarca sorunsuz çalışır.
