Sigorta ve Kaçak Akım Rölesi Kontrolü
Sürekli atan sigortanın ve kaçak akım rölesinin neden devreye girdiğini anlamak, test butonuyla kontrol etmek ve arızayı güvenle bulmak için bilmeniz gereken her şeyi anlattık.
Sigorta panosunu tanımak
Evinizin elektrik güvenliği sigorta panosunda başlar. Panoyu açtığınızda birkaç farklı eleman görürsünüz. En üstte ya da yanda büyük bir ana şalter bulunur, bu tüm evin enerjisini keser. Yanında genelde geniş bir anahtar gibi duran kaçak akım rölesi (hayat kurtaran da denir) yer alır. Altta ise sıra sıra dizilmiş otomatik sigortalar vardır, her biri evin bir bölümünü (mutfak, salon, aydınlatma, kombi gibi) besler.
Otomatik sigortaların üzerinde genelde 16A, 20A gibi amper değerleri yazar; bu, o hattın taşıyabileceği akım sınırıdır. Kaçak akım rölesinin üzerinde ise bir test butonu (genelde T harfiyle işaretli) bulunur. Panodaki her elemanın ne işe yaradığını bilmek, bir arıza olduğunda hangisinin devreye girdiğini anlamanızı çok kolaylaştırır. Panonun kapağına hangi sigortanın nereyi beslediğini yazmak çok işinize yarar.
Sigorta ile kaçak akım rölesi farkı
İnsanlar sık sık bu ikisini karıştırır ama görevleri tamamen farklıdır. Otomatik sigorta, bir hattan geçen akım güvenli sınırı aştığında, yani aşırı yüklenme ya da kısa devre olduğunda devreye girer ve enerjiyi keser. Amacı kabloları ve cihazları aşırı akımdan korumaktır. Çok sayıda cihazı aynı anda çalıştırınca ya da iki tel birbirine değip kısa devre yapınca sigorta atar.
Kaçak akım rölesi ise insanı korur. Elektriğin gitmemesi gereken bir yere, örneğin bir insanın vücuduna ya da cihazın metal gövdesine kaçtığını algılar ve milisaniyeler içinde enerjiyi keser. Yani sigorta cihazları, kaçak akım rölesi canınızı korur. Islak elle bozuk bir cihaza dokunduğunuzda sizi çarpılmaktan kurtaran işte bu rölödür. Bir evde ikisinin de sağlam ve çalışır durumda olması şarttır; biri diğerinin yerini tutmaz.
Kaçak akım rölesi test butonu
Kaçak akım rölesinin çalışıp çalışmadığını test etmek çok basittir ve ayda bir yapılması önerilir. Rölenin üzerindeki T ya da Test yazan butona basmanız yeterlidir. Bu buton yapay bir kaçak akım oluşturur ve röle sağlamsa anında aşağı düşerek enerjiyi kesmelidir. Kolu tekrar yukarı kaldırarak enerjiyi geri verirsiniz.
Eğer test butonuna bastığınızda röle düşmüyorsa bu çok ciddi bir durumdur; rölö görevini yapmıyor demektir ve gerçek bir kaçakta sizi koruyamaz. Bu durumda vakit kaybetmeden bir elektrikçiye haber verip rölönün değiştirilmesini sağlayın. Test sırasında evdeki hassas cihazların (bilgisayar gibi) kapalı olması iyi olur, çünkü ani enerji kesintisi bu cihazlara zarar verebilir. Bu basit aylık kontrol, evinizin can güvenliği açısından en önemli alışkanlıklardan biridir.
Sürekli atan sigortanın sebebi
Bir sigorta sürekli atıyorsa bunun mutlaka bir sebebi vardır ve kolu zorla yukarıda tutmaya çalışmak çok tehlikelidir. En sık sebep aşırı yüklenmedir: o hatta çok fazla yüksek güçlü cihaz bağlıdır. Örneğin aynı prize ütü, ısıtıcı ve su ısıtıcısını birlikte takarsanız sigorta kendini korumak için atar. Çözüm, cihazları farklı hatlara dağıtmaktır.
İkinci sebep kısa devredir; bir cihazın ya da kablonun içinde faz ile nötr birbirine değmiştir. Bu durumda sigorta takar takmaz hemen atar. Hangi cihazın soruna yol açtığını bulmak için tüm cihazları çıkarıp tek tek takarak deneyin. Kaçak akım rölesi atıyorsa, bu bir cihazın gövdesine elektrik kaçırdığını gösterir; genelde ıslanmış bir cihaz, bozuk bir rezistans ya da nemli bir priz sebeptir. Arızalı cihazı bulup devreden çıkardığınızda röle tekrar kalkacaktır.
Arızayı adım adım bulma
Sigorta ya da röle attığında panik yapmadan sistematik ilerleyin. Önce o anda çalışan güçlü cihazları kapatın. Sonra atan sigortayı ya da rölöyü tekrar kaldırmayı deneyin. Hemen tekrar atıyorsa o hatta bağlı tüm cihazların fişini çekin ve sigortayı kaldırın. Bu sefer kalkıyorsa sorun cihazlardan birindedir.
Şimdi cihazları tek tek takıp hangisinin sigortayı attırdığını bulun. Sorunlu cihazı bulduğunuzda onu kullanmayı bırakın ve tamir ettirin. Kaçak akım rölesi için de aynı yöntem geçerlidir, kaçak yapan cihazı bu şekilde tespit edebilirsiniz. Eğer tüm cihazları çıkarmanıza rağmen sigorta yine atıyorsa, sorun duvar içindeki kablolamadadır ve bu kesinlikle bir elektrikçinin işidir. Panodaki hiçbir elemanı asla bantla ya da başka yöntemle sürekli açık tutmaya çalışmayın; onlar sizi korumak için atıyor, atmalarını engellemek felaketle sonuçlanabilir.
Ne zaman ustaya başvurmalı
Sigorta panosuyla ilgili yapabileceğiniz güvenli işler sınırlıdır: atan sigortayı kaldırmak, kaçak akım rölesinin test butonuna basmak, ve arızalı cihazı bulmak için deneme yapmak. Bunların hepsi kol seviyesinde, panonun içine el atmadan yapılan işlerdir ve güvenlidir.
Ancak panonun içindeki kabloları sökmek, yeni sigorta bağlamak, kaçak akım rölesini değiştirmek ya da pano düzenini değiştirmek kesinlikle uzman işidir. Buradaki bağlantılar doğrudan şebeke enerjisiyle çalışır ve en küçük hata ölümcül olabilir. Test butonuna bastığınızda düşmeyen bir röle, sürekli atan ve sebebini bulamadığınız bir sigorta, ya da panodan gelen yanık koku gördüğünüzde hiç beklemeden elektrikçi çağırın. Panonuzu tanımak ve basit kontrolleri yapmak güzeldir ama sınırınızı bilmek bu işte hayat kurtarır.
