Su Döngüsü Maketi Nasıl Yapılır? Buharlaşmalı Model
Su döngüsü maketi, suyun buharlaşma, yoğuşma ve yağışla sürekli dolaşımını gösteren, fen derslerinin temel projelerindendir. İki şekilde yapılabilir: gerçek döngüyü gösteren kapalı kutu deneyi ve bölümleri etiketli bir diorama. Aşağıda döngü şeması, kutu deneyi, diorama kesiti ve adım adım yapılışı var. Zorluk başlangıç; süre 2 saat.
Su Döngüsü Maketi İçin Gerekli Malzemeler
Diorama için: kalın karton/köpük taban, yeşil-kahve-mavi boya, dağ için buruşturulmuş gazete ya da kil, bulut için pamuk, nehir için mavi kurdele veya parlak kağıt, küçük ok ve etiketler. Kapalı kutu deneyi için: şeffaf bir plastik kutu ya da kavanoz, biraz su, streç film ya da kapak, mavi gıda boyası (isteğe bağlı) ve güneş ışığı veya bir masa lambası.
Su Döngüsünün Aşamaları
Döngü dört ana adımdan oluşur: Güneş denizleri ısıtır ve su buhara dönüşüp yükselir (buharlaşma); yukarıda soğuyup küçük damlalar hâlinde bulutları oluşturur (yoğuşma); bulutlar doyunca yağmur ya da kar düşer (yağış); yere düşen su nehirlerle ve yer altından tekrar denize döner (akış) ve döngü baştan başlar. Aşağıdaki şema bu aşamaları ok ve etiketlerle gösteriyor.
Gerçekten Çalışan Kapalı Kutu Modeli
En etkileyici model, döngüyü gözünüzün önünde çalıştırandır. Şeffaf bir kutunun dibine biraz su (isterseniz mavi boyalı) koyun, ağzını streç filmle sıkıca kapatın ve güneşe ya da lambanın altına bırakın. Kısa sürede su buharlaşıp yükselir, soğuk film yüzeyinde yoğuşarak damlalar oluşur ve bu damlalar “yağmur” gibi geri düşer. Aşağıdaki çizim bu deneyi gösteriyor.
Diorama Olarak Yerleşim
Etiketli bir diorama, döngünün coğrafyasını gösterir. Tabanın bir ucuna dağ ve karlı zirve, ortasına dağdan denize inen bir nehir, diğer ucuna deniz yerleştirilir; üstte pamuktan bulutlar asılır. Buharlaşmayı denizden buluta, yağışı buluttan dağa uzanan oklarla belirtirsiniz. Aşağıdaki kesit yerleşimi gösteriyor.
Adım Adım Su Döngüsü Maketi Yapımı
Adım adım (diorama): (1) Tabana bir yana dağ (gazete/kil), diğer yana deniz çukuru şekillendirin. (2) Kuruyunca dağı kahve-yeşil, denizi mavi boyayın; zirveye beyaz kar sürün. (3) Dağdan denize inen nehri mavi kurdele/kağıtla yapıştırın. (4) Üst köşeye pamuktan bulut ekleyin. (5) Buharlaşma (deniz→bulut), yoğuşma (bulut), yağış (bulut→dağ) ve akış (nehir→deniz) oklarını çizip etiketleyin. İsterseniz denizin olduğu köşeye küçük şeffaf bir kap koyup kapalı kutu deneyini de ekleyin. Aşağıdaki çizim akışı gösteriyor.
Etkili Bir Su Döngüsü Maketi İçin Püf Noktaları
Kapalı kutu deneyini sunumdan birkaç saat önce güneşe koyun; damlalar biriksin. Okları farklı renkte çizmek (buharlaşma yeşil, yağış mavi) döngüyü anlaşılır yapar. Pamuk bulutları hafif yırtık ve kabarık bırakın, gerçekçi durur. Etiketleri büyük ve okunaklı yazın. Boya tamamen kurumadan pamuk ve kurdele yapıştırmayın.
Adım Adım İzlemek İçin Video
Aşağıdaki videoda benzer bir maketin yapımını izleyebilirsiniz.
Kapalı kutu modelini güneşe koyup birkaç saat sonra kapaktaki damlaları göstermek sunumu çok etkili yapar. Diorama ile kutu deneyini birleştirirsen hem görsel hem de çalışan bir model elde edersin.
