Bahçe İçin Güneş Saati Yapımı
Bir tahta parçası ve doğru açıyla kesilmiş bir gnomonla, bahçende gerçekten saati gösteren bir güneş saatini adım adım yapıyoruz.
Güneş Saati Nasıl Saat Gösterir
Güneş saati, güneşin gökyüzünde gün boyunca hareket etmesinden yararlanır. Gnomon denilen eğimli çubuk güneş ışığını keser ve kadran üzerine bir gölge düşürür. Güneş ilerledikçe bu gölge de yavaşça döner.
Gölgenin kadran üzerindeki yönü, günün o anki saatine karşılık gelir. Çubuğu rastgele dikmek yetmez; gnomonun açısı bulunduğun yerin enlemine eşit olmalı ki gölge yıl boyunca doğru saati göstersin.
Nelere İhtiyacın Var
Güneş saatini basit malzemelerle yapabilirsin. Önemli olan sağlam bir zemin ve doğru açılı bir gnomon.
- Düz ve dayanıklı bir kadran yüzeyi (tahta levha, taş plaka ya da kalın karton)
- Gnomon için üçgen kesilecek sert bir malzeme (tahta, metal ya da mukavva)
- Açıölçer ve cetvel
- Pusula (gerçek kuzeyi bulmak için)
- Kalem, testere veya maket bıçağı, yapıştırıcı
Enlemini Öğrenmek ve Gnomon Açısı
İlk iş, yaşadığın şehrin enlemini öğrenmek. Türkiye için bu değer yaklaşık 36 ile 42 derece arasında değişir. Gnomonun kadranla yaptığı açıyı tam bu enleme eşitlersin.
Örneğin enlemin 39 derece ise gnomonu 39 derecelik bir üçgen olarak kesersin. Bu açı sayesinde gnomonun eğik kenarı gökyüzündeki kutup noktasına paralel olur ve gölge düzgün ilerler.
Kadranı Hazırlamak
Kadran, gölgenin üzerine düşeceği düz yüzeydir. Dayanıklı bir tahta ya da taş plaka seç; güneş ve yağmura açık kalacağı için kartonu ancak kısa denemeler için kullan. Yüzeyin ortasına gnomonun dikileceği noktayı işaretle.
Kadranı yatay ve sağlam bir zemine yerleştir. Yüzey eğimli olursa saat çizgileri kayar, bu yüzden bir su terazisiyle düzlüğü kontrol etmek işe yarar.
Adım Adım Yapımı
Aşağıdaki akış, güneş saatini hangi sırayla kuracağını özetliyor. En kritik adım gnomon açısını enlemine eşitlemek.
Kadranı Hazırlamak
Kadran, gölgenin üzerine düşeceği düz yüzeydir. Dayanıklı bir tahta ya da taş plaka seç; güneş ve yağmura açık kalacağı için kartonu ancak kısa denemeler için kullan. Yüzeyin ortasına gnomonun dikileceği noktayı işaretle.
Kadranı yatay ve sağlam bir zemine yerleştir. Yüzey eğimli olursa saat çizgileri kayar, bu yüzden bir su terazisiyle düzlüğü kontrol etmek işe yarar.
Adım Adım Yapımı
Aşağıdaki akış, güneş saatini hangi sırayla kuracağını özetliyor. En kritik adım gnomon açısını enlemine eşitlemek.
Parçalar ve Hizalama
Sistemin parçaları ve nasıl hizalandıkları aşağıdaki çizimde özetleniyor. Gnomonun sivri ucunun daima gerçek kuzeye bakması, öğle çizgisinin de tam gnomonun altından geçmesi gerekir.
Saat Çizgilerini İşaretlemek
Gnomonu diktikten sonra güneşli bir günü seç. Her saat başı gölgenin uç noktasını kadrana işaretle ve yanına saati yaz. Gün sonunda elinde gerçek güneşe göre ayarlanmış bir saat kadranı olur.
Daha hızlı yöntem, saat çizgilerini açı hesabıyla çizmektir; ama gölgeyi izleyerek işaretlemek hem daha kolay hem de bulunduğun yere tam uyar. Not: yaz saati uygulamasında okuduğun değere bir saat eklemen gerekir.
Yatay ve Ekvatoral Tip Farkı
En yaygın tip yatay güneş saatidir; kadranı yere paralel durur ve bahçeler için idealdir. Saat çizgileri bu tipte eşit aralıklı değildir, enleme göre açılır.
Ekvatoral tipte ise kadran, gnomona dik ve gök ekvatoruna paralel yerleştirilir. Bu tipte saat çizgileri tam eşit aralıklı olur, bu yüzden çizimi daha kolaydır; ama kurulumu biraz daha incelik ister. İlk denemen için yatay tiple başlaman en pratiği.
İzleyerek Yap
Gnomonun kesilmesinden kadranın hizalanmasına kadar basit bir güneş saati yapımını gösteren video.
Evde çok kolay bir güneş saati yapımını anlatan ikinci bir örnek.
