Evde Güvenli Kimyasal Tepkime Deneyleri

Mutfaktaki karbonat, sirke ve mayayla bile göz alıcı kimya deneyleri yapmak mümkün. Üstelik bunların hepsi, birkaç basit kurala uyulduğunda tamamen güvenlidir. Bu yazıda evde yapılabilecek güvenli kimyasal tepkime deneylerini anlatıyorum.

Kimyasal Tepkime Nedir

Kimyasal tepkime, iki ya da daha fazla maddenin birleşerek yepyeni bir madde oluşturmasıdır. Karbonatı sirkeye attığında çıkan köpük sadece bir karışım değildir; ortaya karbondioksit adında yeni bir gaz çıkar. İşte o fışırtı, gözle görülen bir kimyasal değişimdir.

Çocuklara bunu göstermenin en güzel yanı, değişimin anında ve gözle görülür olmasıdır. Köpürme, renk değişimi, gaz çıkışı ya da ısınma; bunların hepsi bir tepkimenin işaretidir. Başlıktaki fotoğraf bu klasik köpürmeyi gösteriyor.

Önce Güvenlik

Bu deneylerin güvenli olmasının tek şartı doğru malzemeleri kullanmaktır. Karbonat, sirke, limon, maya, süt ve gıda boyası gibi mutfak malzemeleri zararsızdır. Ancak evdeki temizlik kimyasalları bambaşka bir konudur: çamaşır suyu, tuz ruhu ve amonyak gibi maddeler asla birbirine ya da başka bir şeye karıştırılmamalıdır; bunlar zehirli gazlar çıkarabilir.

Birkaç basit kural yeter: deneyleri asla tatma ya da yeme, gözlere değdirme, mutfak dışı kimyasallara dokunma ve her zaman bir yetişkin gözetiminde çalış. Bu kurallara uyulduğunda aşağıdaki deneylerin hepsi hem eğlenceli hem de güvenlidir. Çizimde yapılabilecek deneyler listeleniyor.

Karbonat ve Sirke — Balon ve Volkan

En ünlü deney karbonat-sirke tepkimesidir. Bir şişeye bir miktar sirke koy, bir balonun içine karbonat doldur ve balonu dökmeden şişenin ağzına geçir. Balonu kaldırıp karbonatı sirkeye boşalttığında çıkan karbondioksit gazı balonu kendiliğinden şişirir; çocuklar gazın gözle görülmeyen varlığını böyle keşfeder.

Aynı tepkimeyle mini volkan da yapılır. Bir kabın içine karbonat, bir damla bulaşık deterjanı ve kırmızı gıda boyası koyup üstüne sirke dökersin; köpük lav gibi taşar. Akış şeması balon deneyinin adımlarını gösteriyor.

Maya ile Balon — Canlı Kimya

Balonu gazla şişirmenin bir de biyolojik yolu var. Bir şişeye ılık su, bir miktar şeker ve bir paket instant maya koyup çalkala, ağzına bir balon geçir. Maya, şekerle beslenirken karbondioksit üretir ve balon yavaş yavaş şişer.

Bu deney karbonat-sirkeden farklıdır çünkü burada gazı canlı bir organizma, yani maya üretir. Ekmeğin neden kabardığını da aynı olay açıklar. İki balon deneyini yan yana yapmak, gazın hem kimyasal hem de biyolojik yollarla üretilebildiğini gösterir.

Sihirli Süt Deneyi

Renkli ve büyüleyici bir deney de sihirli süttür. Düz bir tabağa biraz süt dök, üstüne birkaç damla farklı renklerde gıda boyası damlat. Ardından bir kulak çubuğunun ucuna bulaşık deterjanı sürüp boyalara hafifçe dokundur.

O anda renkler aniden kaçışıp dönmeye başlar; sanki tabakta bir renk dansı başlar. Bunun sebebi deterjanın sütteki yağ moleküllerini parçalamasıdır. Görsel olarak çok etkileyici olduğu için çocukların en sevdiği deneylerden biridir.

Mor Lahanadan Asit-Baz Göstergesi

Biraz daha ileri ama yine güvenli bir deney mor lahana göstergesidir. Mor lahanayı doğrayıp sıcak suda beklettiğinde mor renkli bir su elde edersin; bu su doğal bir asit-baz göstergesidir. Farklı bardaklara koyup içine çeşitli maddeler eklersin.

Limon ya da sirke gibi asitler lahana suyunu pembe-kırmızıya çevirir; karbonat ya da sabun gibi bazlar ise mavi-yeşile döndürür. Çocuklar mutfaktaki maddelerin asit mi baz mı olduğunu bu renklerle keşfeder. Bu, kimyanın en temel kavramlarından birini renklerle somutlaştırır.

Kimyasal Tepkime Deneyleri Videoları

İlk videoda karbonat ve sirkeyle balon şişirme deneyini izleyebilirsin.

İkinci videoda kendiliğinden şişen balon deneyi anlatılıyor.

Karbonat, sirke ve mayayla yapılan bu deneyler, kimyanın aslında mutfakta saklı ve çok eğlenceli olduğunu gösteriyor. Güvenlik kurallarına uyduğun sürece balon şişirmekten renk dansına kadar her deneyi gönül rahatlığıyla yapabilirsin.